Gepubliceerd:
In dit artikel:
Tekst:
Fotografie:
Een gezellige, bohemian woonkamer op een zonnige dag. Daar vraagt BEP Lyke Verfaille en Joyce Dijkstra het hemd van het lijf over de documentairereeks die ze gemaakt hebben: Buitenstaanders. Hierin vertellen vier Nijmeegse daklozen openhartig hun verhaal.
Leuk om jullie te spreken! Wat heeft jullie als dynamisch docuduo bij elkaar gebracht?
Joyce: “We ontmoetten elkaar twee jaar geleden als vrijwilligers bij Beeldbrengers; een Gelderse jongerenomroep in het kader van Maatschappelijke Diensttijd. Hier ontwikkelen talentvolle jongeren media met een maatschappelijk oogmerk.”
Lyke: ”Ik heb Toegepaste Psychologie gestudeerd, Joyce Maatschappelijk Werk en Dienstverlening. Onze achtergrond verschilt, maar we delen wel onze drijfveer: beleid kritisch tegen het licht houden.”
En hoe is Buitenstaanders tot stand gekomen?
Lyke: “Ik raakte geïnspireerd in de riolen onder Boekarest. Hier leefde een ‘tweede maatschappij’ van verslaafden en daklozen. Zij leidden me er rond om de stad door hun ogen te zien. Hun verhaal liet me niet los, en daar wilde ik thuis wat mee doen. Beeldbrengers Gijs, Joyce en ik hebben vervolgens Buitenstaanders vormgegeven.”
Joyce: “Eerst zou het een gebruikelijk media-item van 20 minuten worden waarin we door Nijmegen wandelden met daklozen. Maar deze mensen hadden zóveel te vertellen over hun levenservaringen en het beleid, dat dit format hen geen recht zou doen. Gelukkig kregen we subsidie en hulp van NuNN om het uit te bouwen. Zo werd Buitenstaanders een vierdelige documentairereeks.”
Wat was jullie beoogde doel met deze documentaire?
Joyce: “Dat de mens achter het stigma van dakloosheid gezien zou worden.”
Lyke: “Precies. Neem nou Ashley in de docu. Toen ze als 18-jarige thuisloze diepbedroefd buiten op een bankje zat, zei een voorbijganger: ‘Kijk die junkie!’ Dat gaf haar zo’n trap na, mensen hebben geen idee wat hun woorden teweegbrengen.”
Joyce: “Er wordt gedacht dat mensen vooral dakloos raken door verslaving of psychische problemen. Maar volgens Maurice, de leidinggevende van NuNN, zijn drie gelijktijdige ingrijpende life events genoeg om dakloosheid reëel te maken. Een verbroken relatie, ontslag, een overlijden. Je thuis kwijtraken is echt niet zo’n ver-van-je-bedshow.”
Hebben jullie onverwachte voorbeelden meegekregen?
Lyke: “Zeker. Economische daklozen, die geen huis kunnen vinden door de woningcrisis en zo op straat belanden. En een kok die in een woning van de restauranteigenaar woonde. Toen het restaurant failliet ging, was hij zijn baan én zijn huis kwijt.”
Joyce: “Of iemand met een sociale huurwoning die betrapt wordt op wietteelt. De consequentie hiervan is dat diegene uit huis wordt gezet en de komende jaren geen kans meer maakt op een sociale huurwoning. Wat is erger: die wietplanten, of de kettingreactie van problemen die de dakloosheid voor die persoon in gang zet?”
“Het leven als dakloze tekent een mens. om weer te leren leven binnen vier muren vergt veel aanpassing en verantwoordelijkheid”
Wat is jullie het meest bijgebleven van Buitenstaanders?
Lyke: “Hoe we een dak boven ons hoofd eigenlijk vanzelfsprekend vinden. Dat besef kwam flink binnen toen ik door de regen naar huis liep en mensen achter hun raam lekker binnen zag zitten. Dit basisgegeven hebben daklozen niet – zij weten in de ochtend niet waar ze ‘s avonds slapen.”
Joyce: “En hoe vaak daklozen geen hulp krijgen van vrienden of familie. Hoe kún je diegene op straat laten slapen? Maar ook de positieve kracht die sommige thuislozen vinden in zichzelf.”
Lyke: “Absoluut. Ik voel diepe bewondering voor de drive die Thijmen en Ashley hebben om als ervaringsdeskundige hulpverlener te worden. ‘Na ons niemand meer’, zeiden ze.”
Hoe hebben de hoofdrolspelers de docu zelf eigenlijk ervaren?
Lyke: “Marco vertelde me laatst dat sinds Buitenstaanders meer mensen hem bij zijn naam noemen als ze hem bij de AH in de stad begroeten. Hij voelt zich daardoor gezien als ‘Marco’, niet als karikatuur.”
Joyce: “Thijmen heeft afstand genomen na de opnames; het oprakelen van nare herinneringen was emotioneel erg zwaar voor hem. Met Ashley en Leandro appen we soms nog.”
Wat is er naar jullie mening nodig om onze daklozen beter te helpen?
Lyke: “Dat hulpverleners naar het individu kijken, en ze de ruimte te geven om fouten te mogen maken. Dat geeft daklozen vertrouwen en ontwikkelingsmogelijkheden om het leven weer op te pakken.”
Joyce: “Hulpverlening blijft ook van belang nadat iemand van de straat af is. Marco kreeg bijvoorbeeld net na Buitenstaanders een huis toegewezen, wat we graag wilden laten zien in een follow-up. Maar voordat er gefilmd kon worden was hij alweer dakloos, ondanks begeleiding. Dat is helaas niet ongewoon: het leven als dakloze tekent een mens. Om weer te leren leven binnen vier muren vergt veel aanpassing en verantwoordelijkheid.”
Lyke: “Het zou mooi zijn als er meer samenwerking komt. Tussen gemeenten, hulpverleners én ervaringsdeskundigen, zodat ze samen het beleid kunnen verbeteren.”
Mooie inzichten. Wat zijn jullie toekomstplannen na deze documentairereeks?
Lyke: “We zijn bezig om de docu als educatiemateriaal te implementeren bij de HAN social work-studie. Heel tof dat Buitenstaanders zo wat duurzaams op gang brengt.”
Joyce: “Dat was altijd al onze intentie ook. Ik ben bij Beeldbrengers Gelderland gebleven als mediacoach, en wil daarnaast redactiewerk gaan doen. Dit jaar zal ik nog een maatschappelijk betrokken minidocumentaire maken trouwens. Nee, ik mag nog niet zeggen waarover!”
Lyke: “Naast Buitenstaanders begeleidde ik statushouders die problemen ondervinden in de maatschappij, dat doe ik nog steeds. Maar ik hoop op een follow-up van Buitenstaanders en meer vette mediaprojecten. Maatschappelijk bewogen media maken waarin mensen me hun verhaal toevertrouwen, dat is mijn droom.”
Joyce: “Same!”
